صدر الدين محمد الشيرازي ( صدر المتألهين )
498
شرح بر زاد المسافر صدر الدين محمد الشيرازي ( صدر المتألهين ) ( تحقيق آشتيانى ) ( فارسى )
للكل ؛ فإنّ أهل الجنة يدخلون الجنة بالجاذب و السائق - و جاءت كل نفس معها سائق و شهيد ، و الجاذب المناسبة الجامعة بينهما بواسطة الأنبياء و الأولياء ، و السائق الرحمن بالإيعاد و الابتلاء بأنواع المصائب كما أنّ الجاذب إلى النار المناسبة الجامعة بينهما و بين أهلها . و السائق الشيطان ، فعين الجحيم موعود بهما لا متوعّد بها » . بنابراين مسلك ، و عيد عبارت است از عذابى كه متعلق اسم منتقم و جبار است و حكم اين مظاهر در پنج طايفه ظاهر شود : مشرك ، كافر ، منافق و عصات از اهل ايمان كه به دو قسم ، تقسيم مىشوند : عارف موحد غير كامل و مؤمن واقع در حجاب و هنگام سلطهء اسم منتقم و موسم ظهور احكام اين اسم الهى اهل عذاب به نيران جحيم معذبند . قيصرى به تبع استاد خود عارف بزرگ كمال الدين كاشانى ، معتقد است كه اين جماعت بعد از تحمل عذاب ، مدتى مديد و مرور دهور و سالها و بعد از آن كه از حق تمناى خلاص از عذاب نمودند و حق دعاى آنان را اجابت ننمود و به تدريج به عالم عذاب و نقمت خو و انس گرفتند و يقين كردند كه ديگر خلاصى ندارند ، رحمت حق شامل حال آنان مىشود و عذاب از آنان رفع مىگردد . قيصرى بر خلاف استاد خود ، عارف مؤمن و عاصى و عاصى مؤمن مقيد در حجاب را هم در سلك كفار و اهل شرك آورده است ، در حالتى كه مؤمنان عاصى از آتش و جهنم خلاص مىشوند و به اهل جنان مىپيوندند نه آن كه در جهنم ، عذاب از آنان مرتفع شود ، چه آن كه روايات كثيرهاى از طريق عامه و خاصه مأثور است كه موحد ، مخلّد در نار نيست به اين معنا كه از جهنم خارج مىشود و ايشان به خلود آنان در نار معتقداند و قائلاند كه عذاب آنان قطع مىشود و فرق مؤمن با طوايف ديگر از سكّان نار آن است كه : عارف مؤمن از باب آن كه در حجاب نيست با آن كه از ناحيهء ملكات حاصل از عصيان متعذب است از عذاب لذت هم مىبرد ، چون شهود جمال حق منشأ لذات و بهاء و كمال است اگر چه عارف از ناحيهء عصيان ، معاقب مىباشد .